Günümüzde internet, sosyal medya, bankacılık faaliyetleri ve dijital kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık suçunun işleniş şekilleri de büyük ölçüde değişime uğraşmıştır.. Özellikle internet üzerinden gerçekleştirilen sahte satışlar, banka ibanlarının kullanılması, yatırım ve kripto para vaatleri, sahte sosyal medya hesapları ve kamu görevlisi veya banka çalışanı gibi hareket ederek kişilerin aldatılması, uygulamada sık karşılaşılan dolandırıcılık yöntemleri arasında yer almaktadır. Önemli olan husus ise bu yaşanan eylemlerden dolayı nasıl bir aksiyon almamız gerektiğidir. Dolandırıcılık suçunun daha ağır cezayı gerektiren özel şekilleri ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinde “Nitelikli Dolandırıcılık” başlığı altında düzenlenmiştir.
Nitelikli Dolandırıcılık Nedir?
Nitelikli dolandırıcılık; dolandırıcılık suçunun, kanunda belirtilen belirli yöntem, araç, kişi veya koşullardan yararlanılarak işlenmesi hâlidir. Dolandırıcılık suçunun temel şekli TCK’nın 157. maddesinde düzenlenirken, suçun kanunda sayılan nitelikli hâllerden biri kullanılarak gerçekleştirilmesi durumunda TCK’nın 158. maddesi uygulanmaktadır. Bu nedenle her dolandırıcılık olayı doğrudan nitelikli dolandırıcılık olarak kabul edilmemektedir. Somut olayda gerçekleştirilen eylemin TCK m.158’de düzenlenen nitelikli hâllerden birine karşılık gelip gelmediğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Hukuki Dayanağı
Nitelikli dolandırıcılık suçunun temel hukuki dayanağı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesidir.
TCK m.158 kapsamında dolandırıcılık suçunun;
- Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi,
- Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması,
- Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılması,
- Kamu kurum veya kuruluşlarının ya da belirli tüzel kişiliklerin araç olarak kullanılması,
- Kamu kurumlarının zararına işlenmesi,
- Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması,
- Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması,
- Tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden kişiler tarafından ticari faaliyet sırasında işlenmesi,
- Serbest meslek sahibi kişinin mesleğinden dolayı kendisine duyulan güvenin kötüye kullanılması,
- Banka veya kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken kredinin açılmasının sağlanması,
- Sigorta bedelinin alınması amacıyla işlenmesi,
- Failin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması gibi hâllerde nitelikli dolandırıcılık gündeme gelebilmektedir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Unsurları Nelerdir?
1. Hileli Davranış
Dolandırıcılık suçunun temel unsurlarından biri hileli davranıştır. Failin gerçekleştirdiği davranışın mağduru aldatmaya elverişli olması ve mağdurun iradesini etkilemesi gerekir.
Her yalan veya gerçeğe aykırı beyan tek başına dolandırıcılık suçunu oluşturmaz. Davranışın aldatıcı nitelikte olup olmadığı somut olaya göre değiştiğinden bu konu ayrıca ele alınmalıdır.
2. Aldatma
Hileli davranış sonucunda mağdurun aldatılması gerekir. Mağdurun hileli davranış nedeniyle gerçeğe aykırı bir kanaate sahip olması ve buna bağlı olarak işlem gerçekleştirmesi önem taşımaktadır.
3. Zarar
Dolandırıcılık suçunda mağdurun veya başka bir kişinin malvarlığında zarar meydana gelmesi gerekir.
4.Haksız Menfaat
Failin veya üçüncü bir kişinin haksız bir menfaat elde etmesi suçun önemli unsurlarındandır.
5. Nitelikli Hâlin Bulunması
Eylemin TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilebilmesi için ayrıca kanunda belirtilen nitelikli hâllerden birinin gerçekleşmesi gerekir.
Bilişim ve İnternet Yoluyla Nitelikli Dolandırıcılık
Günümüzde en sık karşılaşılan nitelikli dolandırıcılık yöntemlerinden biri bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılıktır.
TCK m.158/1-f kapsamında bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir.
Örneğin;
- Sahte internet siteleri üzerinden ürün satışı,
- Sosyal medya üzerinden sahte satış ilanları,
- Sahte yatırım ve kripto para platformları,
- İnternet bankacılığı kullanılarak gerçekleştirilen hileli işlemler,
- Sahte banka veya finans kuruluşu mesajları,
- Başkasının kimliği kullanılarak gerçekleştirilen internet işlemleri somut olayın özelliklerine göre nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak yalnızca internetin kullanılmış olması her olayda otomatik olarak Nitelik Dolandırıcılık suçunun olacağı anlamına gelmez. Eylemin kanundaki unsurları karşılayıp karşılamadığı somut olay üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.
İban Kullandırmak Nitelikli Dolandırıcılık Olur mu?
Dolandırıcılık olaylarında zaman zaman mağdurdan alınan paranın başka bir kişinin ibanına gönderildiği görülmektedir. Burada önemli olan, banka hesabının sahibi olan kişinin olaydan haberdar olup olmadığı ve suçun gerçekleştirilmesine bilinçli olarak katılıp katılmadığıdır. Bir kişinin banka hesabının kullanılmış olması tek başına o kişinin nitelikli dolandırıcılık suçundan sorumlu tutulması için yeterli değildir. Ceza sorumluluğunun belirlenebilmesi için kişinin kastı, olayla bağlantısı ve gerçekleştirdiği fiiller ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle banka hesabını kullandıran kişilerin de somut olayın özelliklerine göre hukuki durumlarını dikkatle değerlendirmeleri gerekir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Cezası Nedir?
TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunun genel cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi veya bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi hâlinde ise ayrıca artırıma ilişkin hükümler gündeme gelebilmektedir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Şikâyete Tabi midir ?
Nitelikli dolandırıcılık suçu kural olarak şikâyete tabi suçlardan değildir. Bu nedenle Cumhuriyet Başsavcılığı, kolluk veya diğer adli makamlar suç işlendiğine ilişkin bilgi sahibi olduğunda soruşturma yapılabilmektedir. Bununla birlikte somut olayın niteliğine ve tarafların yakınlık ilişkisine göre Türk Ceza Kanunu’nda yer alan özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Nitelikli Dolandırıcılıkta Şikâyet Nasıl Yapılır?
Dolandırıcılık nedeniyle mağduriyet yaşayan kişinin mümkün olduğunca hızlı şekilde Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk birimlerine başvurması önemlidir. Özellikle internet ve bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık olaylarında delillerin hızlı şekilde korunması büyük önem taşır.
Şikâyet sırasında mümkün olduğunca;
- Banka dekontları,
- IBAN bilgileri,
- Telefon numaraları,
- WhatsApp ve SMS yazışmaları,
- Sosyal medya hesapları,
- İnternet sitesi adresleri,
- Ekran görüntüleri,
- E-posta yazışmaları,
- İlan ve reklam görüntüleri,
- Ses kayıtları ve diğer hukuka uygun deliller sunulmalıdır.
12. Yargı Paketinde Yapılan Düzenleme
Yargı Paketi ile nitelikli dolandırıcılık suçuna yalnızca banka hesabını, IBAN bilgisini veya ödeme aracını kullandırarak iştirak eden kişilere önemli hukuki imkânlar tanınmıştır. Yeni düzenleme kapsamında, eylemi sadece hesap kullandırmakla sınırlı kalan kişilerin cezalarında yarı oranında indirim öngörülmüş olup, henüz kesinleşmemiş İstinaf ve Yargıtay aşamasındaki dosyalar da bu indirimin uygulanması amacıyla bozulacaktır. Bunun yanı sıra, cezası kesinleşip infaz evresine geçen ancak daha önce etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmamış kişilere yeni bir hak tanınmıştır; mahkemenin yapacağı bildirimden itibaren altı ay içerisinde mağdurun zararının tamamen karşılanması hâlinde ekstra ceza indirimi uygulanabilecektir. Ceza hukukunun temel prensibi olan “lehe yasanın geçmişe yürümesi” kuralı gereğince, cezası daha önceden kesinleşmiş kişiler de kararı veren mahkemeye başvurarak uyarlama yargılaması talep edebilmektedir. Yapılacak bu yeniden değerlendirme neticesinde, şartları sağlayan kişilerin ceza süreleri düşürülebilir ve haklarında ivedilikle infazın durdurulması, yani tahliye kararı verilebilir.
Nitelikli Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık
Nitelikli dolandırıcılık bakımından TCK m.168’de düzenlenen etkin pişmanlık hükümleri önem taşımaktadır. Failin, mağdurun uğradığı zararı belirli şartlar altında tamamen veya kısmen gidermesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir. Etkin pişmanlığın ne şekilde ve hangi aşamada gerçekleştiği, uygulanacak indirim bakımından önem taşıdığından somut olay özelinde değerlendirme yapılması gerekir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunda Uzlaşılabilir mi ?
Nitelikli dolandırıcılık suçu, kural olarak uzlaştırma kapsamında değildir. Bu nedenle TCK m.158 kapsamında değerlendirilen bir olayda tarafların kendi aralarında anlaşmaları, ceza soruşturması veya kovuşturmasını otomatik olarak sona erdirmemektedir. Ancak zararın giderilmesi, somut olayın özelliklerine göre etkin pişmanlık gibi farklı hukuki sonuçlar bakımından önem taşıyabilir.
Nitelikli Dolandırıcılıkta Mağdur Ne Yapmalı ?
Dolandırıldığını düşünen kişinin öncelikle delilleri koruması ve mümkün olduğunca hızlı hareket etmesi gerekir. Özellikle dijital dolandırıcılık olaylarında mesajların silinmesi, sosyal medya hesabının kapatılması veya internet sitesinin yayından kaldırılması gibi durumlar delillere ulaşmayı zorlaştırabileceğinden, mevcut delillerin muhafaza edilmesi önemlidir. Banka yoluyla para gönderilmişse banka dekontlarının ve işlem bilgilerinin saklanması; mümkün olan hâllerde bankayla derhal iletişime geçilmesi de önemlidir. Ardından olayın hukuki niteliği değerlendirilerek Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması mümkündür.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunda Avukat Desteğinin Önemi
Nitelikli dolandırıcılık suçunda önemli olan hızlı aksiyon alabilmek ve bu yapılan eylemi olabildiğinde ilgili birimlere bildirmek gerekmektedir. Bu yapmış olduğunuz bildirim taraflar için hayati önemdedir. Bu cezai süreci bir avukatla takip etmek hem haklarınız için hem de sorumluluğunuz açısından size yol gösterici olacaktır.. Eylemin nasıl gerçekleştirildiği, hangi hileli davranışların kullanıldığı, mağdurun nasıl aldatıldığı, paranın nereye gönderildiği, banka hesaplarının nasıl kullanıldığı, fail ile hesap sahibi arasındaki ilişki ve dijital delillerin niteliği birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle hem mağdur hem de şüpheli veya sanık bakımından dosyanın başlangıcından itibaren hukuki sürecin doğru bir şekilde avukatla yürütülmesi önem taşımaktadır.
Sonuç
Nitelikli dolandırıcılık suçu, teknolojik gelişmeler ve dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte farklı yöntemlerle karşımıza çıkabilmektedir. Özellikle internet, sosyal medya, banka hesapları ve bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık olaylarında suçun hukuki niteliğinin doğru şekilde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.
TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılığın oluşup oluşmadığının belirlenebilmesi için olayın tamamı, kullanılan hileli davranışlar, mağdurun uğradığı zarar, elde edilen menfaat ve kullanılan araçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Dolandırıcılık nedeniyle mağduriyet yaşayan kişilerin delilleri koruyarak gecikmeksizin hukuki yollara başvurması; hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen kişilerin ise isnadın hukuki ve maddi dayanaklarını dikkatle değerlendirmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nitelikli dolandırıcılık suçu nedir?
Dolandırıcılık suçunun TCK m.158’de belirtilen nitelikli yöntem veya koşullardan biri kullanılarak işlenmesi hâlinde nitelikli dolandırıcılık suçu gündeme gelir.
Nitelikli dolandırıcılık kaç yıl ceza alır?
TCK m.158/1 kapsamında genel olarak üç yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmektedir. Bazı nitelikli hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldır.
İnternet üzerinden dolandırıcılık nitelikli dolandırıcılık mıdır?
İnternet veya bilişim sistemlerinin hangi şekilde kullanıldığına bağlı olarak TCK m.158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık gündeme gelebilir. Her internet dolandırıcılığı olayının ayrıca somut olarak değerlendirilmesi gerekir.
Nitelikli dolandırıcılık şikâyete tabi midir?
Kural olarak nitelikli dolandırıcılık şikâyete tabi değildir ve suçun öğrenilmesi üzerine resen soruşturma yapılabilir.
Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaşma var mı?
Nitelikli dolandırıcılık kural olarak uzlaştırma kapsamında değildir. Ancak zararın giderilmesi etkin pişmanlık hükümleri bakımından önem taşıyabilir.
Banka hesabını kullandırmak suç mudur?
Banka hesabının bir dolandırıcılık olayında kullanılması tek başına kişinin suç işlediğini göstermemektedir. Kişinin olaydan haberdar olup olmadığı, kastı ve eyleme katkısı somut deliller üzerinden değerlendirilmelidir.
